| Hakemi Use |
| muhammeddolmus tarafından yazıldı | |
| Salı, 29 Nisan 2008 20:45 | |
|
Diyarbakır’ın 70 km doğusunda, Dicle (Tigris) Irmağı’nın güney kıyısında bulunan yerleşim, Ilısu Barajı’nın suları altında kalacak alandadır. Hakemi Use I olarak adlandırılan esas sit, yaklaşık 120 m çapında ve 4 m yüksekliğinde bir höyüktür ve yerleşim Geç Neolitik ile Demir çağları arasına tarihlendirilmektedir. Bir kaç yüz metre doğuda yer alan Hakemi Use II ise, Orta Çağa aittir. Kurtarma kazısı çalışmaları 2001’den beri Hacettepe Üniversitesi’nden Halil Tekin başkanlığında sürdürülmektedir. 20062006 yılında bakir toprakta sondaj çalışmaları yapılmıştır. Sitte üç evre tanımlanmış olmakla birlikte, yeni alanda Yeni-Asur Dönemi duvarları doğrudan Neolitik Dönem kalıntıları üzerinde yer almaktadır. Hakemi Use’deki Geç Neolitik Dönemler (Tabaka 1-5) Hassuna-sonrası Dönem ile Klasik Samarra Dönemi arasına tarihlenmekte ve M.Ö. 6.000’de sona ermektedir.Neolitik tabakalarda yine kare-planlı yapılar ile masif kerpiç (pisé) duvarlara rastlanmıştır. Bir kaçının içinde ocak bulunmakla birlikte, ocaklar çoğunlukla dışarıda konumlandırılmıştır. Keramik buluntular Koyu Renk Yüzlü Açkılı Keramikler (KRYAK) (%11), İnce Kaplar (%4), Turuncu Renkli İnce Kaplar (%11) ve hamuruna kabuk katılmış Standart kaplardan (%70) oluşmaktadır. Bunların yak. %3’ü klasik Samarra-tipinde bir biçimi izlemektedir. Kırmızı renkli ve zigzag desenli Hassuna tipi Boya Bezekli Kaplar yüksek nitelikli olup, hamurlarında kabuk yoktur. KRYAK arasında desen açkılı parçalara rastlanmıştır. Standart kapların hamuruna ise büyük miktarda kabuk katılmış olup, aralarında Suriye ile ilişkilendirilebilecek çizik ve baskı bezekli örneklere ek olarak sık rastlanan açık biçimler ve tepsiler yer alır. Ayıklama tepsileri 40-70 cm uzunlukta ve Ras Shamra kadar uzak batıda bile rastlanan geniş coğrafi dağılıma sahip bir tiptedir. Bunlar büyük olasılıkla ekmek pişirmek için kullanılmış olup, etnografik örnekler doğrudan ateş üzerinde kullanıldıklarına işaret etmektedir. KRYAK ve Samarra keramiklerine sadece üst Neolitik Dönem tabakalarında rastlanmıştır. Sürtmetaşlar arasında kare-biçimliler, derin havanlar ve el değirmenleri yer alır. Ağrılık (tezgah ağırlığı?) olarak kullanılmış olabilecek (yerel mermerden) delikli taşlar ile üçgen-biçimli taş kupalara rastlanır. Genellikle yanmış haldeki bu örnekler lamba olabilir. Ayrıca başka "baskı mühürler" bulunmuştur. Yontma taş örneklerin, %90’ı obsidyen ve %10’u çakmaktaşı olmakla birlikte, sitte obsidyen işlendiğine dair kanıt yoktur. Geç Neolitik Dönem gömüleri kolları ve bacakları göğüse çekilerek yerleştirilmiş halde olup, dört örneğin kafatasları yeniden biçimlendirilerek uzatılmıştır. İskeletlerin analizi henüz tamamlanmamış olmakla birlikte, dişlerin tahıl tüketimi sonucu oluşan aşınmaya rastlanmayan mükemmel durumda olduğu görülür. 20052005 yılında güney yamacındaki bakir topraklarda bir sondaj açması kazılmıştır. Bu açma, sitte yerleşimin süreksiz olduğunu ve Geç Neolitik, Orta Asur ve Neo-Asur dönemlerinin ardından terk edildiği konusundaki savları kanıtlamıştır (bkz. 2004 yılı raporu). Daha sonra bu alan bir Orta Çağ mezarlığına dönüştürülmüştür. Mezarlarda hediyelere rastlanması dikkat çekicidir.Dönem III, Geç Neolitik / Hassuna-Samarra yerleşimine ait beş tabakadan oluşmuştur. Bunlar Demir Çağı etkinlikleri nedeniyle hasar görmüş olmakla birlikte, küçük odalı dikdörtgen evlerden ibarettir. Keramikler belli başlı bir kaç türdedir. Koyu Renk Yüzlü Açkılı Keramikler arasında desen açkılı parçalar ile ayrıca Salat Camisi Yanı’nda rastlanan koyu kırmızı ("morumsu keramik") türleri bulunmuştur. Standart Hassuna keramikleri arasında kırmızı boya üzerine boya ve çizgi bezekli kaplar ile beyaz zemin üzerine kahverengi boya bezekli bir tip yer almaktadır. Tell Sabi Abyad’da bulunanlara benzeyen bitüm-boyalı kaplara ve Hassuna türünden çok Anadolu türüne yakın kırmızı kil astarlı ve açkılı keramiklere de rastlanmıştır. İnce ve nitelikli işçilikle yapılmış Samarra keramikleri büyük olasılıkla ithaldir ve Dönem III’ün tüm tabakalarında bulunup bulunmadıkları henüz kesinlik kazanmamıştır. Her tabakada ayıklama tepsilerine (husking trays) rastlanmıştır. Diğer buluntular arasında Sabi Abyad’da bulunanlarla benzerlik gösteren bir taş mühür dikkat çekmektedir. Dönem III’e ait yirmi iki mezar kazılarak incelenmiştir. Bunlar kolları ve bacakları göğse çekilerek yerleştirilmiş (flexed) gömüler ve Mezraa Teleilat’ta bulunanla benzerlik gösteren dört hayvan ayaklı kaba bir kabın da aralarında bulunduğu hediyeler içermektedir. Dönem III, Salat Camisi Yanı’nı izlemekte ve Arkaik Hassuna ile kuzey Samarra dönemleri arasını kapsamaktadır. 2004Dr. Tekin 2004 araştırma sezonu konusunda aşağıdaki bilgileri vermektedir:Bütçe yetersizliği nedeniyle 2004 yılı kazı çalışmaları yalnızca iki haftada tamamlanmış ve arazi çalışması kuzey yamaçta bulunan ve tabanında anakayaya kadar inilen 5 x 5 m boyutlarında bir açma ile sınırlı kalmıştır. Bu açmada üç farklı dönem tanımlanmıştır: Dönem I: M.Ö. 1. binyıl (Erken Demir Çağı / Geç Asur Dönemi) Dönem II: M.Ö. 2. binyıl (Orta-Geç Tunç Çağı / Erken-Orta Asur Dönemi) Dönem III: M.Ö. 6. binyıl (Geç Neolitik / Hassuna-Samarra Dönemi) Dönem I ve II tarım etkinlikleri nedeniyle zarar görmüş ve yalnızca keramik parçaları ve az sayıda mezar ile belgelenmiştir. En erken dönem (Dönem III) ise beş yapı evresinden oluşmaktadır. Tüm yapılar masif kerpiç (pisé) duvarlı ve dikdörtgen ya da dairesel planlıdır. Ocaklar genelde yapı dışında yer almakta ve benzer biçimde inşa edildikleri izlenmektedir (Şekil 1). Bu tabakalarda bulunan keramikler de benzer niteliktedir (Şekil 2-4). Hakemi Use Geç Neolitik Dönem keramikleri altı gruba sınıflanabilir: 1. Standart tek-renkli keramikler 2. Standart boyalı keramikler 3. Standart astarlı keramikler 4. İnce keramikler 5. Turuncu renkli ince keramikler 6. Yüzü koyu renkli açkılı keramikler Hakemi Use Geç Neolitik Dönem definleri, mezar eşyası olarak tek-renkli keramik kaplara rastlanan basit toprak mezarlardan ibarettir. Bunların çoğu tek ya da çift bedene rastlanan çocuk mezarları olup, yetişkinlere ait mezarların sayısı sınırlıdır. 2004’te Geç Neolitik Dönem mezarlarında ortaya çıkarılan en dikkat çekici buluntu, metalurjik etkinliklerin varlığına işaret eden, delikli bir havandır. Hakemi Use’nin, Yakın Doğu’nun en önemli bakır yataklarından birine sahip olan Ergani Maden’den fazla uzak olmadığı (yak. 150 km) unutulmamalıdır. Hakemi Use kazı çalışmaları, Güneydoğu Anadolu’da Hassuna/Samarra Dönemine ait incelenen tek yerleşim olması bakımından büyük önem taşımaktadır. Radyokarbon tarihlemeleri henüz elimize ulaşmamış olmakla birlikte, keramik ve diğer küçük buluntulara dayanarak yerleşimi M.Ö. 6.100-5.950 yıllarına tarihlendirmek mümkündür. Yerleşim Balikh Irmağı üzerindeki Tell Sabi Abyad ile büyük benzerlik göstermekte olup, Hakemi Use tabaka 1-5 büyük olasılıkla Tell Sabi Abyad tabaka 7-4 ile çağdaştır. Hakemi Use aynı zamanda Hassuna/Samarra Dönemine ait kazılmış en kuzey konumdaki yerleşimdir. YayınlarH. Tekin, "Preliminary Results of the 2001 Excavations at Hakemi Use", N. Tuna, J. Greenhalg & J. Velibeyoğlu (yay. haz.), Salvage Project of the Archaeological Heritage of the Ilısu and Carchemish Dam Reservoirs Activities in 2001, Ankara: ODTÜ, TAÇDAM, 2004, 450-62H. Tekin, "Yukarı Dicle Vadisi'nde Bir Hassuna/Samarra Yerleşimi: Hakemi Use", Anadolu/Anatolia, Ek Dizi no.1 (I.-II. Ulusal Arkeolojik Araştırmalar Sempozyumu), 2004, 263-73 H. Tekin, "Hakemi Use: a new discovery regarding the northern distribution of Hassuna/Samarra pottery in the Near East", Antiquity, 79 nr. 303 (2005) İnternet sitesiKazı internet sitesi http://www.arkeo.hacettepe.edu.tr/tr.03.05.hu.htm adresinde yer almaktadır.
Favorilerine Ekle
Paylaş
Email Gönder
Okunma: 151 Geri izleme(0)
Yorumlar (0)
 Yorum yaz!
|
Geri izleme 
Bu yazının yorumlarına abone ol
YAL...
B...